verplicht vaccineren?

De griepprik komt er weer aan!

De feiten zijn al jaren helder: als zorgprofessionals consequent jaarlijks de griepprik zouden halen, scheelt dat aantoonbaar zorgkosten en mensenlevens. Toch is de vaccinatiegraad in de zorg schokkend laag. Op naar de verplichte griepprik?

Auteur: Jet van der Meer

De Gezondheidsraad publiceerde al in 2007 een advies waarin de griepprik niet alleen de kwetsbare doelgroep wordt aangeraden, maar ook zorgpersoneel dat in direct contact komt met patiënten. Ook recent wetenschappelijk onderzoek van Josien

Riphagen

In oktober 2013 verscheen het promotieonderzoek Influenza Vaccination of Health Care Workers van UMCG-onderzoeker Josien Riphagen. Riphagen hield een vragenlijstonderzoek onder ziekenhuispersoneel van alle acht de Universitaire Medische Centra in Nederland om zo meer inzicht te krijgen in zowel de bevorderende als de belemmerde factoren voor het halen van de griepprik door ziekenhuismedewerkers. De griepprikcampagne aangepast op de wensen van het personeel leidde tot een toename van de vaccinatiegraad onder ziekenhuispersoneel met maar liefst 23,7 procent. Het aantal patiënten dat griep en/of een longontsteking opliep in het ziekenhuis daalde hierdoor van 9,7 procent naar 3,9 procent. Het vaccineren van zorgpersoneel is volgens Riphagen ook kosteneffectief: patiënten hoeven minder lang in het ziekenhuis te verblijven en er is (mogelijk) minder sprake van ziekteverzuim onder personeel.

toont aan dat patiënten in instellingen met een hoge vaccinatiegraad, minder vaak slachtoffer worden van infecties. Kort gezegd: de griepprik spaart levens en zorgkosten.

Je zou zeggen dat het een simpele optelsom is voor instellingen in de zorg: wij leveren veilige zorg, ons personeel is dus 100 procent ingeënt tegen griep! Toch is de griepprik nog steeds niet verplicht voor zorgprofessionals. Waarom eigenlijk niet?

Grondrecht
Daar kunnen we kort over zijn: een werknemer heeft in Nederland namelijk het recht een vaccinatie te weigeren. Enige vorm van dwang van de werkgever is in strijd met het grondrecht van de ‘onaantastbaarheid van het menselijk lichaam’. Daarnaast voelen instellingen er zelf doorgaans ook niets voor om hun personeel de griepprik te verplichten. Annet Hunderman, hoofd Arbeid & Gezondheid van het UMCG: “Verplichtstelling is heel ingewikkeld. Bovendien: hoe ver ga je? Vragen die dan aan de orde komen zijn:  moeten dan ook bezoekers van het ziekenhuis of werknemers van de zorgadministratie verplicht worden ingeënt tegen de griep?”

De meeste ziekenhuizen, verpleeghuizen en thuiszorginstellingen bieden hun personeel sinds 2007 een (gratis) vaccinatie tegen de griep aan. Toch blijft de belangstelling voor de prik relatief laag. De vaccinatiegraad onder gezondheidszorgpersoneel laat een dalende trend zien: van 16,7% in griepseizoen 2010/2011 naar 14,2% in 2011/2012.

Vooroordelen
Waarom? Enerzijds is er weinig vertrouwen in de veiligheid van de prik en de werking van het vaccin. Anderzijds zeggen zorgverleners: als niet ook het bezoek is ingeënt, heeft het nog weinig nut. Hoewel er afgelopen herfst veel belangstelling was voor de griepvaccins in het UMCG, begrijpt Hunderman die bezwaren van de weigeraars wel. ”De negativiteit die nog om de griepprik heen hangt wordt ook gevoed door de media. Tegen vooroordelen is vaak lastig op te boksen. “De discussie hierover voelt soms ook als een aanval op hun verantwoordelijkheid als zorgverlener, alsof het management denkt dat het personeel niet goed voor zijn patiënten wil zorgen. De organisatie weet natuurlijk dat dat niet zo is,  we willen wel informeren over de risico’s.”

IC verpleegkundige Sander Bergsma van het UMCG heeft zich afgelopen jaar én alle voorgaande jaren wel laten inenten tegen de griep. Hij herkent de bezwaren van collega’s. Sommigen vinden dat ze geen griepprik nodig hebben omdat ze nooit griep hebben. Anderen zijn sceptisch omdat de prik geen volledige bescherming biedt en vragen zich af waarom ze zich zouden laten inenten als je toch nog kans loopt om ziek te worden. “Maar ik ben het persoonlijk eens met de Gezondheidsraad die zegt dat een verpleegkundige een bijzondere verantwoordelijkheid heeft ten opzichte van zijn patiënten. Het is een kwetsbare groep, de griep vormt voor hen een groot risico.”

Ethische factor
In het buitenland zijn er wel voorbeelden te vinden van zorginstellingen die de griepprik verplicht stellen. De Amerikaanse ziekenhuisketen BJC Health Care stelde begin 2009 de vaccinatie verplicht, met als gevolg een vaccinatiegraad van 98 procent. Ook het universiteitsziekenhuis Loyola in Chicago verplichtte dat jaar griepvaccinaties voor zorgpersoneel, en met succes: meer dan 99 procent laat zich nu vaccineren tegen griep. Maar uit het onderzoek van Riphagen blijkt dat het ziekenhuismanagement in Nederland hier niets voor voelt: van de 35 ziekenhuizen die ze de vraag voorlegde, zeiden slechts drie aan de vaccinatie eventueel in de toekomst te willen verplichten. Riphagen denkt dat dit komt door de zwaarwegende ethische factor: je ontneemt je personeel niet zomaar zijn zelfbeschikkingsrecht. Ook onder het management van de bevraagde verpleeghuizen was een kleine minderheid maar vóór het verplicht stellen van de vaccinatie: slechts 45 van de 185 verpleeghuizen gaf aan verplichtstelling als een mogelijkheid te beschouwen.

Dat je zonder verplichtstelling ook een heel eind kunt komen, blijkt in het UMCG. Hunderman: “De griepprik is door de jaren heen bij ons steeds gewoner geworden.” Het aantal vaccinaties dat in het UMCG werd gegeven aan zorgpersoneel tegen het influenzavirus steeg van 1.858 in 2007, naar 2.446 in 2008 en 3.529 in 2009. “Daarna is het aantal vaccinaties gestabiliseerd”, zegt Hunderman. “Mijn ervaring is dat zorgmedewerkers juist heel erg bereid zijn mee te werken aan patiëntveiligheid.”

 


4 risico's van niet vaccineren:

4 risico’s van niet vaccineren:
1. Zorgpersoneel kan het influenza virus overdragen aan patiënten (ook als het personeel geen symptomen heeft).
2. Lage vaccinatiegraad onder zorgpersoneel resulteert in meer patiënten die met het griepvirus besmet raken.
3. Gehospitaliseerde patiënten hebben bij griep meer kans op infecties door hun onderliggende ziektes en lopen het risico te sterven aan influenza.
4. Bij sommige patiënten biedt de vaccinatie van de patiënten zelf geen volledige bescherming omdat ze vanwege hoge leeftijd een minder goede immuunrespons hebben op de vaccinatie.

Share Button

One thought on “De griepprik komt er weer aan!

  1. Deze reactie kregen wij binnen van een lezer (afzender bekend bij de redactie):

    Ik wil graag even reageren nav het artikel over de griepprik, waarover ook in de laatste V&VN werd geschreven. De volgende zin in dat artikel trof me: ‘Het dilemma is dat patiënten een kwetsbare groep vormen voor wie griep een risico kan zijn.’ Kan griep niet ook een weldaad zijn voor mensen die zo kwetsbaar zijn? Ik moet hierbij denken aan mijn grootvader die op zijn 93e griep kreeg en overleed. Geen lijdensweg, gewoon de griep en een hoge ouderdom. Een goede kwaliteit van leven voordat hij de griep kreeg en daarna een weldadige dood. Zo zou ik het veel mensen toewensen. Toen mocht en kon je nog overlijden aan zoiets als de griep. Ik zou wensen dat dit weer, dat dit meer mogelijk is, ook in deze tijd.
    Vriendelijke groet, Hennie

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *